Thiền, tĩnh tâm và dưỡng sinh: hiểu đúng về lợi ích và giới hạn
Thiền, tĩnh tâm, khí công, thái cực quyền và nhiều hình thức dưỡng sinh đã có lịch sử lâu dài ở châu Á. Ngày nay, chúng cũng được nghiên cứu trong y học hiện đại.
Điểm quan trọng là không đánh đồng truyền thống với bằng chứng lâm sàng. Một thực hành có nguồn gốc lâu đời không tự động có nghĩa là đã được chứng minh chữa một bệnh cụ thể.
Thiền và mindfulness có thể giúp gì?
NCCIH cho biết một số nghiên cứu cho thấy thiền và mindfulness có thể giúp giảm triệu chứng lo âu, trầm cảm hoặc hỗ trợ giấc ngủ ở một số người. Tuy nhiên, chất lượng nghiên cứu không đồng đều và kết quả phụ thuộc vào loại thực hành, nhóm người và cách đánh giá.
Vì vậy, nên coi thiền là phương pháp hỗ trợ sức khỏe tinh thần, không phải thuốc thay thế.
Khí công và thái cực quyền
Các bài tập chậm, phối hợp vận động với hơi thở và sự chú ý có thể phù hợp với nhiều người lớn tuổi hơn các hình thức vận động mạnh.
NCCIH ghi nhận bằng chứng cho thấy thái cực quyền và khí công có thể giúp cải thiện thăng bằng và có thể giảm nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi. Dù vậy, người có bệnh lý hoặc hạn chế vận động vẫn cần lựa chọn bài tập phù hợp.
Một thực hành 10 phút cho người mới
- 2 phút ngồi ổn định, thả lỏng vai.
- 3 phút chú ý hơi thở tự nhiên.
- 3 phút vận động chậm trong giới hạn an toàn.
- 2 phút ngồi yên, quan sát cảm giác cơ thể.
Không cần ép mình phải “trống rỗng đầu óc”.
Những giới hạn cần nhớ
Thiền không thay thế thuốc điều trị tăng huyết áp, tiểu đường, trầm cảm, bệnh tim hoặc các bệnh khác.
Người đang có bệnh tâm thần hoặc thể chất, người có vấn đề thăng bằng hoặc hạn chế vận động nên trao đổi với nhân viên y tế và người hướng dẫn có chuyên môn trước khi tập.
NCCIH cũng lưu ý rằng dù các thực hành thân – tâm nhìn chung có hồ sơ an toàn khá tốt khi thực hiện đúng, vẫn có thể xảy ra chấn thương nếu tập không phù hợp.
Dưỡng sinh theo tinh thần An Niên
Có thể giữ lại những giá trị cốt lõi của dưỡng sinh truyền thống: điều độ, vận động vừa sức, ăn uống hợp lý, ngủ đủ, giữ tâm ổn định và duy trì quan hệ xã hội.
Đây là một triết lý sống hữu ích, nhưng khi có bệnh, quyết định điều trị vẫn cần dựa trên chẩn đoán và bằng chứng y khoa phù hợp.
Bài liên quan: [AN028] Dưỡng sinh buổi tối; [AN030] Stress sau tuổi 50; [AN029] Cô đơn ở tuổi già.
Đừng biến thiền thành một cuộc thi
Một sai lầm thường gặp là cố ngồi thật lâu hoặc cố đạt trạng thái “không có suy nghĩ”. Với người mới, chỉ cần vài phút chú ý đến hơi thở và nhận biết cơ thể đã có thể là một thực hành phù hợp.
Nếu đầu óc liên tục xuất hiện suy nghĩ, đó không có nghĩa là thực hành thất bại. Mục tiêu là nhận biết rồi nhẹ nhàng đưa sự chú ý trở lại.
Chọn phương pháp phù hợp thể trạng
Người đau khớp có thể chọn hình thức ngồi; người còn vận động tốt có thể thử thái cực quyền hoặc khí công với người hướng dẫn có chuyên môn. Người có bệnh lý đặc biệt nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu chương trình vận động mới.
Điều đáng giữ lại từ dưỡng sinh truyền thống là tính đều đặn và vừa phải, không phải những lời hứa quá mức về “thải độc”, “chữa bệnh” hay “đảo ngược lão hóa”.
