Tăng huyết áp là một trong những vấn đề sức khỏe quan trọng ở tuổi trung niên và cao tuổi. Điều đáng lưu ý là nhiều người có huyết áp cao không cảm thấy triệu chứng gì, vì vậy đo huyết áp định kỳ là cách quan trọng để phát hiện. WHO cho biết tăng huyết áp ở người lớn được xác định khi huyết áp tâm thu và/hoặc tâm trương đạt ngưỡng từ 140/90 mmHg trở lên khi đo ở hai ngày khác nhau.
Tăng huyết áp là gì?
Huyết áp gồm hai con số. Số đầu là huyết áp tâm thu, phản ánh áp lực trong động mạch khi tim co; số sau là huyết áp tâm trương, phản ánh áp lực khi tim thư giãn.
WHO nhấn mạnh tăng huyết áp có thể nghiêm trọng nếu không được điều trị, vì có liên quan đến bệnh tim, đột quỵ và tổn thương thận.
Vì sao người lớn tuổi cần theo dõi thường xuyên?
Tuổi càng cao, nguy cơ tăng huyết áp càng lớn. Ngoài tuổi, các yếu tố như thừa cân, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối, hút thuốc và uống rượu có thể làm tăng nguy cơ.
Một điểm quan trọng: không nên đợi có đau đầu hay chóng mặt mới đo huyết áp. Phần lớn người tăng huyết áp không có triệu chứng rõ ràng.
Đo huyết áp tại nhà thế nào?
Máy đo tại nhà có thể hữu ích, nhưng cần đo đúng và ghi lại kết quả. American Heart Association khuyến nghị khi có một lần đo cao bất thường, nên đo lại và ghi nhận kết quả thay vì kết luận chỉ từ một con số.
Một số nguyên tắc cơ bản:
- Ngồi yên trước khi đo.
- Lưng được tựa, bàn chân đặt trên sàn.
- Cánh tay được nâng đỡ ở mức phù hợp.
- Không nói chuyện trong lúc đo.
- Dùng máy đo phù hợp và kiểm tra độ tin cậy của thiết bị.
- Ghi lại ngày, giờ và kết quả để trao đổi với nhân viên y tế.
Một chuỗi số đo theo thời gian thường có giá trị hơn một lần đo đơn lẻ.
Ăn uống có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp không?
Có. WHO khuyến nghị chế độ ăn lành mạnh, giảm muối, tăng hoạt động thể chất và duy trì cân nặng phù hợp như những thay đổi lối sống có thể giúp hạ huyết áp.
WHO khuyến nghị người lớn hạn chế muối dưới 5 g/ngày, tương đương dưới 2.000 mg natri/ngày.
Đây là nơi An Niên có thể kết nối dinh dưỡng hiện đại với bếp Việt: giảm lượng nước chấm, thực phẩm chế biến nhiều natri và tăng rau quả không có nghĩa là phải ăn nhạt nhẽo. Có thể tạo vị bằng rau thơm, gừng, sả, chanh và các gia vị phù hợp.
Dưỡng sinh phương Đông có vai trò gì?
Các thực hành dưỡng sinh như vận động nhẹ, thái cực quyền, khí công, điều hòa hơi thở và thư giãn được nhiều người quan tâm. NCCIH cho biết một số phương pháp như thái cực quyền có thể có lợi cho một số khía cạnh sức khỏe, nhưng bằng chứng và hiệu quả cần được đánh giá theo từng phương pháp và từng tình trạng.
Điểm quan trọng là không dùng “dưỡng sinh” như một lý do để bỏ thuốc hoặc thay thế điều trị tăng huyết áp.
Thuốc huyết áp có phải dùng suốt đời?
Không nên tự trả lời câu hỏi này cho từng người. WHO có hướng dẫn điều trị bằng thuốc và nhấn mạnh quyết định điều trị phụ thuộc mức huyết áp và nguy cơ sức khỏe của từng người.
Nếu đã được kê thuốc, hãy dùng đúng hướng dẫn và trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi liều hoặc ngừng thuốc.
Khi nào cần xử trí khẩn cấp?
Nếu huyết áp đột ngột trên 180/120 mmHg, AHA khuyến nghị chờ ít nhất một phút rồi đo lại. Nếu vẫn rất cao, cần liên hệ nhân viên y tế. Nếu mức huyết áp này đi kèm các triệu chứng như đau ngực, khó thở, đau lưng, tê hoặc yếu, thay đổi thị lực hay khó nói, đó có thể là tình trạng cấp cứu và cần gọi cấp cứu ngay.
Một “nguyên tắc An Niên” để nhớ
Hãy nhớ 5 việc:
Biết số – đo đúng – ghi lại – ăn thanh – điều trị đúng.
“Ăn thanh” ở đây không có nghĩa là dùng trà hay thảo dược để thay thuốc. Dược trà, dược thiện và các sản phẩm thảo mộc chỉ nên được xem xét trên cơ sở an toàn, bằng chứng và tình trạng sức khỏe cụ thể.
Kết luận
Tăng huyết áp là bệnh thường gặp nhưng có thể quản lý. Đo huyết áp định kỳ, ăn uống lành mạnh, giảm muối, vận động phù hợp và tuân thủ kế hoạch điều trị là những nền tảng quan trọng.
An Niên sẽ tiếp tục kết hợp góc nhìn Tây Y với dưỡng sinh phương Đông ở những chủ đề phù hợp, nhưng luôn giữ nguyên tắc: không suy đoán, không hứa chữa bệnh và không thay thế bác sĩ bằng thực phẩm, trà hoặc thảo dược.
[…] Tăng huyết áp ở người lớn tuổi: hiểu bệnh và theo dõi đúng cách […]