Cô đơn ở tuổi già: không phải cứ ở một mình là cô đơn
NIA phân biệt cô đơn với cô lập xã hội. Cô đơn là cảm giác đau khổ khi thiếu sự kết nối hoặc cảm thấy bị tách khỏi người khác; cô lập xã hội là tình trạng có ít mối quan hệ hoặc ít tiếp xúc xã hội.
Hai điều này liên quan nhưng không đồng nhất.
Vì sao sau tuổi 50 nguy cơ tăng?
Nghỉ hưu, con cái sống xa, mất bạn đời, giảm khả năng đi lại, suy giảm thính lực hoặc thị lực và bệnh mạn tính đều có thể làm mạng lưới quan hệ thay đổi.
Điều đáng chú ý là NIA cho biết cô đơn và cô lập xã hội có liên quan với nguy cơ cao hơn của một số vấn đề sức khỏe thể chất và tinh thần, trong đó có trầm cảm và suy giảm nhận thức.
Dấu hiệu nên chú ý
Không phải ai cô đơn cũng nói “tôi cô đơn”. Có thể biểu hiện bằng:
- ít muốn gặp người khác;
- bỏ những hoạt động từng yêu thích;
- cảm giác mình không còn vai trò;
- thường xuyên buồn hoặc trống rỗng;
- ăn ngủ thay đổi;
- ngày càng thu mình.
Nếu những biểu hiện này kéo dài, đặc biệt kèm tuyệt vọng hoặc mất hứng thú rõ rệt, nên trao đổi với chuyên gia y tế.
Kết nối lại: bắt đầu thật nhỏ
Đừng đặt mục tiêu “phải có thật nhiều bạn”. Hãy bắt đầu từ một mối quan hệ có ý nghĩa.
Ví dụ:
- gọi điện cho một người mỗi ngày;
- đi bộ cùng hàng xóm;
- tham gia câu lạc bộ;
- học một kỹ năng mới;
- cùng con cháu làm một bữa ăn;
- tham gia hoạt động cộng đồng.
NIA cũng khuyến khích duy trì liên hệ trực tiếp hoặc qua điện thoại, tham gia lớp học và các hoạt động có tính xã hội.
Người nhà nên làm gì?
Thay vì hỏi “Sao bố/mẹ không vui?”, hãy hỏi cụ thể: “Tuần này mình cùng đi bộ 20 phút nhé?” hoặc “Chiều nay con gọi cho mẹ nhé?”
Lời mời cụ thể dễ thực hiện hơn lời khuyên chung chung.
Kết nối cũng là một phần của dưỡng sinh
Trong tư tưởng dưỡng sinh truyền thống, dưỡng thân không tách rời dưỡng tâm. Đây là một cách nhìn văn hóa có giá trị tham khảo. Tuy nhiên, nếu có trầm cảm hoặc rối loạn tâm thần, không nên chỉ dựa vào “nghĩ tích cực” hay dưỡng sinh mà bỏ qua điều trị chuyên môn.
Bài liên quan: [AN030] Stress sau tuổi 50; [AN031] Thiền, tĩnh tâm và dưỡng sinh.
Một kế hoạch kết nối trong 7 ngày
Thay vì chờ cảm giác cô đơn tự biến mất, có thể thử một kế hoạch rất nhỏ: ngày đầu gọi cho một người thân; ngày thứ hai đi bộ cùng một người quen; ngày thứ ba tham gia một hoạt động cộng đồng; ngày thứ tư học hoặc đọc cùng người khác; ngày thứ năm chủ động mời một người uống trà; ngày thứ sáu dành thời gian cho sở thích; ngày thứ bảy nhìn lại hoạt động nào khiến mình thấy được kết nối nhất.
Không phải hoạt động nào cũng phù hợp với mọi người. Mục tiêu là tìm một hình thức có ý nghĩa và có thể duy trì lâu dài.
Khi cô đơn đi cùng dấu hiệu trầm cảm
Nếu một người không còn hứng thú với những việc từng yêu thích, mất năng lượng, thay đổi ăn ngủ, cảm thấy vô giá trị hoặc tuyệt vọng kéo dài, vấn đề có thể vượt quá “thiếu giao tiếp”. Khi đó, gia đình nên khuyến khích họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần.
Kết nối xã hội là một yếu tố bảo vệ sức khỏe, nhưng không thể thay thế điều trị khi có bệnh lý.
